สังเกตการไหลของจิตใจอย่างชาญฉลาด
รากฐานที่ลึกที่สุดของจิตใจนั้นบอบบางมาก ดังนั้นจึงไม่ง่ายที่จะรู้ กระแสน้ำลึกนั้นดำเนินไปอย่างไม่หยุดหย่อนเหมือนน้ำตกที่นำพาชีวิตและกรรมไปข้างหน้า แต่เราไม่สามารถเข้าใจได้ว่ามันเป็นสสารคงที่ และเราไม่สามารถตัดมันออกไปโดยบอกว่ามันไม่มีอยู่เลย
ด้วยเหตุนี้ พระพุทธเจ้าจึงไม่ทรงอธิบายหลักการอันลึกซึ้งนี้อย่างไม่ใส่ใจหรือให้ข้อสรุปเฉพาะเจาะจงกับใครก็ตาม หากเข้าใจผิด ความผูกพันต่อ "ฉัน" จะแข็งแกร่งขึ้น ในทิศทางตรงกันข้าม เราอาจตกอยู่ในความคิดถึงความว่างเปล่าว่าเป็นการทำลายล้างและการเลิกรา
ท้ายที่สุดสิ่งสำคัญไม่ใช่การสรุปด้วยแนวคิด แต่เป็นการฝึกสังเกตกระแสจิตและกรรมที่เกิดขึ้นในขณะนั้นอย่างชาญฉลาด
น้ำตกจะมีลักษณะเหมือนน้ำตกเดียวกันเสมอ แต่ในความเป็นจริงแล้ว น้ำเดียวกันนั้นไม่ได้อยู่ที่นั่นแม้แต่ชั่วขณะหนึ่ง จิตของเราก็เป็นเช่นนี้เช่นกัน ดูเหมือนว่าจะดำเนินต่อไป แต่ทุกขณะนั้นมันก็เปลี่ยนแปลงและไหลต่อไป เมื่อเราเห็นหลักการนี้ถูกต้อง ความผูกพันก็น้อยลง จิตใจก็จะเป็นอิสระมากขึ้นเล็กน้อย
วันนี้ขอให้เราไม่เพียงแต่เชื่อหรือผลักไสความคิดและอารมณ์ที่เกิดขึ้นภายในตัวเรา แต่ให้สังเกตอย่างเงียบๆ และชี้แนะอย่างถูกต้อง
พื้นลึกของใจละเอียดมากและรู้ได้ไม่ง่าย กระแสของมันต่อเนื่องเหมือนน้ำตก แต่ไม่อาจยึดเป็น "ฉัน" ที่ตายตัว และไม่อาจตัดทิ้งว่าไม่มีอะไรเลย การปฏิบัติไม่ใช่การรีบสรุป แต่คือการสังเกตใจที่เกิดขึ้นทีละขณะด้วยปัญญา วันนี้ขอให้เลือกการรู้ตัวแทนความยึดติด และเลือกความสงบแทนการแบ่งแยก
- น้ำตกแห่งความคิดไหลลงมา และผู้ปฏิบัติพยายามยึดมันว่าเป็น "ฉัน"
- พระอาจารย์ชี้ไปยังชามใสใต้น้ำตก
- กระแสจิตเกิดขึ้นเรื่อยๆ แต่ไม่มีตัวตนที่ตายตัวให้ไขว่คว้า
- ผู้ปฏิบัติไม่ปิดกั้นกระแส แต่ปล่อยให้น้ำผ่านไปด้วยปัญญา
- เมื่อชามใสหมดลง ก็จะส่องสว่างมากขึ้น และน้ำตกก็ไหลตามธรรมชาติ