การปฏิบัติไม่เพิ่มการแบ่งแยกให้กับหนึ่งความคิด

ขั้นรู้แจ้งเสมอกันและขั้นรู้แจ้งอันวิเศษเป็นชื่อและขั้นตอนที่ตั้งขึ้นเพื่ออธิบายความลึกซึ้งของการปฏิบัติของโพธิสัตว์ แต่ในทัศนะของเซิน (Seon) ในจิตดั้งเดิม คือพุทธภาวะเอง ไม่มีสูงต่ำ ไม่มีก่อนหลัง ถ้อยคำที่แบ่งขั้นตอนของการปฏิบัติเป็นเพียงอุบายอันแยบยลเพื่ออธิบายการตื่นรู้ มิใช่บันไดที่แท้จริงในที่ตั้งดั้งเดิม

คำสอนที่สำคัญที่สุดในบทความวันนี้คือ 'ไม่ตกอยู่ในความคิดที่สอง' นี่ไม่ได้หมายถึงภาวะที่ปราศจากความคิดโดยสิ้นเชิง แต่หมายถึง ในขณะที่เห็น ได้ยิน รู้สึก และรู้นั้นเอง ไม่เพิ่มการแบ่งแยกซ้อนเข้าไปทันทีแล้วยึดติดไว้

เมื่อเห็นดอกไม้ ในตอนแรกก็เพียงแค่เห็นดอกไม้เท่านั้น แต่เมื่อจิตต่อเนื่องทันทีด้วยความคิดว่า 'ชอบ ไม่ชอบ เป็นของฉัน อยากได้' ความคิดที่สองก็ถือกำเนิดขึ้น แม้ในขณะที่ได้ยินคำพูดของใครสักคน หากยังคงเพิ่มการตีความ เช่น 'เขาไม่ให้ความสำคัญกับเรา กล้าดียังไง' ซ้อนทับข้อเท็จจริงที่ได้ยินมา การแบ่งแยกก็ก่อให้เกิดการแบ่งแยกเพิ่มขึ้นไปอีก

ดังนั้น การไม่ตกอยู่ในความคิดที่สองจึงไม่ได้หมายถึงการขจัดความคิดออกไป แต่หมายถึงการไม่ซ้อนความคิดอีกหนึ่งไว้บนความคิดเดิมแล้วยึดติด 'จิตไร้จิต' ที่กล่าวถึงในเซิน มิใช่จิตที่ไม่รู้อะไรเลยดุจไม้หรือหิน แต่เป็นจิตที่รู้ทุกสิ่งอย่างแจ่มแจ้ง ทว่าไม่พำนักอยู่ในความคิดนั้น ซึ่งเชื่อมโยงกับคำสอนที่ว่า ยังจิตให้เกิดขึ้นโดยไม่ยึดติดในที่ใดเลย นั่นคือ การยกจิตขึ้นโดยไม่ตั้งอยู่ ณ ที่ใด

แม้แต่ความคิดที่คอยวัดว่า 'ตอนนี้อยู่ในขั้นรู้แจ้งเสมอกันหรือขั้นรู้แจ้งอันวิเศษแล้วหรือยัง' หรือ 'ตื่นรู้ไปมากเพียงใดแล้ว' ก็อาจกลายเป็นความคิดที่สองที่แบ่งตนเองกับการตื่นรู้ออกเป็นสองได้เช่นกัน เมื่อไม่พำนักอยู่ในชื่อและขั้นตอน ไม่เพิ่มการแบ่งแยกให้กับหนึ่งความคิด และเพียงแจ่มชัดอยู่ในการเห็นและการได้ยิน ที่ตรงนั้นก็ไม่มีการแบ่งออกเป็นสองอีกต่อไป